A+ A A-

Programma van eisen

Contractstuk
Het PvE is de leidraad voor alle betrokken partijen; niet alleen voor ontwerpers, maar ook voor opdrachtgevers. Het PvE is een contractstuk tussen deze partijen. Het opstellen van het PvE in de definitiefase van een project is eigenlijk de belangrijkste eerste stap in het bouwproces. Hier geldt dan ook het principe: 'Wie schrijft die blijft'.

Definiëren uitgangspunten
Aan de hand van het in het PvE gevraagde bouwvolume en het geformuleerde ambitieniveau wordt een investeringsbegroting opgesteld.

Toetsen
Het PvE is een 'levend document' dat gebruikmaakt van voortschrijdend inzicht tussen de partijen. Tijdens de uitvoering kan worden getoetst of het ontwerp aan de gestelde uitgangspunten voldoet.

Bij complexe of grote projecten moet het PvE extra worden bewaakt. Veelal ontstaan er interpretatieverschillen en discussies wanneer de uitgangspunten en formuleringen niet helder zijn.

Het helder en eenduidig omschrijven van de eisen is een moeilijk en tijdrovend, maar wel heel belangrijk proces. Onopgeloste problemen in dit stadium blijven doorgaans in alle fasen van het project terugkomen.

Sturen tijdens het traject
Uiteindelijk draait alles om tijd, geld/kosten en kwaliteit. De investeringsraming moet telkens worden geraadpleegd zodat overschrijdingen vroegtijdig kunnen worden gesignaleerd en er actie kan worden ondernomen. Verder komen de volgende zaken aan de orde:

  • Het maken van een projectplan;
  • Het bewaken van informatiestromen;
  • Taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden;
  • Projectcoördinatie.

Wie schrijft het Programma van Eisen?
Het PvE is één van de contractstukken binnen een project. Daarom moet de opdrachtgever dit document opstellen en niet een van de te contracteren ontwerpende partijen. De ervaring van een onafhankelijk deskundige is hierbij onontbeerlijk.

Kennis, ervaring en inzicht
Voor het opstellen van het PvE is allereerst kennis van de organisatie of personen, de regelgeving, techniek etc. noodzakelijk. Hiervoor is input van gebruikers en processen nodig.

Bij grote organisaties of complexe gebouwen kan het zinvol zijn om met een projectteam de processen in kaart te brengen en deze te vertalen in de ontwerpuitgangspunten. Bij complexere projecten zullen meer deskundigen worden betrokken, bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsomstandigheden, akoestiek of specialistische gebouwinstallaties.

Wat staat er in het Programma van Eisen
Het PvE omschrijft de organisatie of de eisen van de opdrachtgever.
Onderwerpen voor het PvE zijn:

  • Ruimtebehoefte;
  • Ruimtelijke relaties en gebouwlogistiek;
  • Stedenbouwkundige aspecten;
  • Afwerkingen en voorzieningen;
  • Technische eisen;
  • Wettelijke eisen;
  • Ruimtebehoefte conform NEN 2580.

In het PvE wordt de ruimtebehoefte bepaald met netto vierkante meters volgens NEN 2580. Hieraan worden de ruimten toegevoegd die in het gebouw noodzakelijk zijn, zoals verkeersruimten en technische ruimten. Belangrijke maatstaven bij woningbouwprojecten zijn het aantal wooneenheden en de gemiddelde vloeroppervlakte per woning.

Als alle ruimten zijn gedefinieerd, kan door middel van een toeslag het bruto vloeroppervlak worden bepaald. Hierin zit onder andere de constructie. Dit wordt het ruimteprogramma genoemd.

Ruimteprogramma
Voor een goede logistiek moeten de onderlinge relaties en posities van de ruimten uit het ruimteprogramma worden bepaald. Hiermee wordt de basis gelegd voor een logisch ontwerp.
Te denken valt aan:

  • Meerdere gebruikers of soorten gebruikers (doelgroep) in een gebouw;
  • Aantal gebruikers;
  • Aard van het gebruik;
  • Onderlinge relaties van gebruikersfuncties;
  • Parkeerfaciliteiten;
  • Stedenbouwkundige aspecten;
  • Interne bedrijfsprocessen;
  • Toekomstverwachtingen;
  • Onderhoud- en exploitatiekosten.

Afwerkingen en voorzieningen
Per ruimte of cluster moeten de afwerkingsniveaus en de gewenste voorzieningen worden bepaald. Dat kan ook per te huisvesten activiteit worden beschreven. In een gebouw met meerdere functies kunnen de afwerkingsniveaus per ruimte verschillen. Voorbeelden hiervan zijn een fabriekshal met laboratorium, of een bedrijf met showroom, een vergaderruimte en kantoorruimten.

Technische eisen
Nadat de ruimten uitvoerig zijn beschreven, worden de technische eisen van de installaties opgesteld. Dit kan worden gedaan voor het gehele gebouw of voor de afzonderlijke ruimten.

Overige technische eisen
De technische eisen hebben betrekking op constructies, installaties, geluid, gebruik, licht, ventilatie, legionellapreventie etc.

Specifieke onderdelen
Voor enkele onderdelen van een gebouw kan het noodzakelijk zijn om aanvullende PvE’s  op te stellen. Gecertificeerde bedrijven stellen bijvoorbeeld PvE’s op voor specialistische onderdelen zoals brandmeld-, beveiligings- of sprinklerinstallaties, liften of glazenwasinstallaties. 

Voor aansluitingen van nutsvoorzieningen gelden overwegend landelijke en regionale eisen. 

Hiervoor is het zinvol om een nutsoverleg in te plannen met de energie- en waterleveranciers, de gemeenteafdeling Riolering en Waterbeheersing en het Waterschap of Provincie voor lozing van water op oppervlaktewater.

Wettelijke eisen
Naast het bouwbesluit, dat als wettelijk kader dient, moet het ontwerp aan nog veel meer regelgeving voldoen. Regelgeving is echter aan verandering onderhevig. Ook NEN-normen worden vaak van toepassing verklaard. NEN-normen zijn eigenlijk minimumeisen. Als laatste gelden er veelal eisen en richtlijnen vanuit de toeleveranciers of branche.

Stedenbouwkundig Programma van Eisen
Het Stedenbouwkundig PvE kan globaler van opzet zijn dan een PvE voor een gebouw. De uitgangspunten worden veelal door de gemeente bepaald. In een Stedenbouwkundig PvE staat omschreven hoeveel woningen en van welke type, zoals huur- of koopwoningen, er gerealiseerd moeten worden. Ook het aantal kantoren, winkels en voorzieningen wordt bepaald. Hieruit kan vervolgens de parkeerbehoefte worden afgeleid en het aantal parkeerplaatsen worden berekend. Het Stedenbouwkundig PvE geeft tevens de toegang tot het gebied weer en ook welke soorten gebiedsontsluitingen er gewenst zijn.

Het Stedenbouwkundig PvE wordt gebruikt als basis voor het Stedenbouwkundig Plan en vervolgens voor het (ontwerp) bestemmingsplan, indien deze nodig is. De uitwerking van een Stedenbouwkundig PvE kan vanwege de vele en vaak lange procedures gemakkelijk vijf tot tien jaar vergen, afhankelijk van de omvang en de complicaties zoals een MER-procedure, of ontwikkelingen binnen een stadskern (centrumontwikkeling).

In het Stedenbouwkundig PvE staat een opsomming van de wettelijke mogelijkheden en/of beperkingen, bijvoorbeeld op het gebied van milieu. Vaak staan er ook richtlijnen in die aangeven hoe het gebied eruit moet zien. 

Beeldkwaliteitsplan
Zeker als het om zichtlocaties in een gebied gaat, wordt er bij het PvE een beeldkwaliteitsplan opgenomen. Een beeldkwaliteitsplan beschrijft de sfeer die het nieuwe gebouw of gebied moet uitstralen. Dit betreft vormgeving, materiaalkeuze, kleurgebruik en groen. Een beeldkwaliteitsplan is vaak een verzameling van voorbeelden uit andere projecten. Een PvE en beeldkwaliteitsplan worden in de regel in samenspraak met vele betrokkenen gemaakt.

Waaraan moet het Programma van Eisen voldoen
Omdat het PvE een objectief meetbaar instrument moet zijn, werkt het veelal volgens de GOTIK principes:

  • Geld;
  • Organisatie;
  • Tijd;
  • Informatie;
  • Kwaliteit.

Exact of Prestatie
Er zijn 2 manieren om het PvE weer te geven:

Exact: deze methode vergt een uitvoerige heldere en duidelijke omschrijving van wat er gebouwd dient te worden.

Prestatie: hierin wordt een prestatie omschreven waaraan het gebouw of specifieke onderdelen moeten voldoen. De exacte uitvoering wordt meestal niet weergegeven maar de prestatie-eisen moeten wel duidelijk worden omschreven. 

Haalbaarheid
Elke belangrijke beslissing moet worden doorgerekend. Planologische toetsingen of aanpassingen in het ontwerp kunnen verstrekkende financiële gevolgen hebben. Regelmatige toetsing aan het budget is dus een vereiste.

Gedetailleerdheid
De mate van gedetailleerdheid van de eisen dient groter te zijn naar mate de invloed van de opdrachtgever op het ontwerpproces afneemt. Bij een traditioneel ontwerpproces, waarbij regelmatig overleg met de ontwerper plaatsvindt, is tussentijdse bijsturing van het ontwerp nog mogelijk.

Praktijk 
Het PvE dient als basis voor kwaliteits- en kostenbeheersing, maar ook als uitdaging voor de ontwerpers en architecten. Zij moeten door het PvE worden gestimuleerd om met creatieve oplossingen te komen, in plaats van zich te conformeren aan wat is voorgeschreven.

Contact

TriaCon BV

Postadres:
Postbus 40064
8004 DB Zwolle

Bezoekadres Zwolle:
Dr. Spanjaardweg 8
8025 BT Zwolle

Bezoekadres Rosmalen:
Spoorstraat 1
5241 EG Rosmalen

Tel: 038-3338070 - 033-2461330